Voorafgaand aan het opstellen van de begroting en meerjarenraming worden kaders en uitgangspunten vastgesteld. Hierin wordt duidelijk aangegeven waarmee bij het opstellen van de ramingen rekening gehouden moet worden.
Deze kaders en uitgangspunten vormen de basis voor het opstellen van de begroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030. Uiteraard kan er in een later stadium afgeweken worden van deze kaders en uitgangspunten. Dan zal dit afzonderlijk worden toegelicht.
Hieronder worden de kaders en uitgangspunten voor de begroting 2027 en de meerjarenramingen 2028-2030 beschreven.
Belangrijke tip!
In de bijlagen is per programma een overzicht opgenomen van alle wijzigingen ten opzichte van de begroting 2026 (na wijzigingen). Die bijlage helpt bij het snel doorgronden van juist die mutaties. Zie hiervoor de bijlage Mutaties in begroting 2027 t.o.v. begroting na wijziging 2026.
Opbouw begroting
In de begroting is gebruik gemaakt van het programmaplan in de begroting in lijn met de voorgaande jaren. Het programmaplan bevat de overkoepelende programmadoelen van de gemeente als geheel en worden aangeduid met de term "speerpunten". De speerpunten hebben een globaal karakter, waarbij effectmetingen slechts op hoofdlijnen kan plaatsvinden. De speerpunten worden daarom doorvertaald naar concrete doelstellingen. Dit zijn specifiek gemaakte doelen, die beter meetbaar zijn en waarop specifieke acties kunnen worden gericht.
In het programmaplan vindt u per programmadoel een overzicht van de speerpunten voor de komende begrotingsperiode. Per speerpunt worden doelstellingen benoemd onder "wat willen we bereiken" en aangegeven welke activiteiten in het begrotingsjaar worden opgepakt in relatie tot deze doelstelling, "wat gaan we doen". In de zomer- en winternota en in de jaarrekening wordt vervolgens verantwoording afgelegd over de voortgang van de activiteiten.
Hieronder een korte toelichting op de onderdelen Programma's en Financiën.
Programma's
In het onderdeel programma's wordt elk afzonderlijk programma nader toegelicht volgens de volgende uniforme opbouw:
- Speerpunten
- Financiën
- Beleidsindicatoren
- Beleidsstukken
- Verbonden partijen
Speerpunten
De speerpunten zijn de gemeentelijke beleidsdoelen per programma. Onder speerpunten worden concrete doelstellingen "wat willen we bereiken" gedefinieerd en activiteiten benoemd "wat gaan we doen" die bijdragen aan de realisatie van deze doelstellingen. De voortgang op de speerpunten en bijbehorende activiteiten wordt in de planning- en control-cyclus gemonitord en bijgesteld waar nodig.
Financiën (als onderdeel van de Programma's)
Bij het onderdeel "wat mag het kosten" worden de integrale baten en lasten van het betreffende programma gepresenteerd. Dus inclusief de mutaties bestaand beleid, autonome ontwikkelingen, meerjarig investeringsplan en de voorstellen voor nieuw beleid. De voorstellen voor nieuw beleid en nieuwe investeringen van het betreffende programma worden vervolgens afzonderlijk gepresenteerd en toegelicht.
Beleidsindicatoren
De verplichte uniforme indicatoren kunnen worden gebruikt als een soort benchmark in de vergelijking met andere gemeenten of als maatlat voor raadsleden voor een beter begrip van de beleidsresultaten en het eventueel bijsturen van de beleidsontwikkeling.
Beleidsstukken
Onder dit onderdeel wordt per programma een verwijzing opgenomen naar de relevante notities die het beleidskader van het programma vormen.
Verbonden partijen
Per programma wordt, conform het BBV, inzicht gegeven in de relevante verbonden partijen. In de paragraaf verbonden partijen wordt nadere informatie verstrekt over het beleid rondom verbonden partijen.
Financiën
Het financiële deel van de begroting komt aan de orde in het hoofdstuk Financiën. In dit hoofdstuk wordt de opbouw van de begroting toegelicht. Aangegeven wordt hoe het huidige financiële meerjarenbeeld is opgebouwd vanuit de vastgestelde meerjarenbegroting 2026, al genomen raadsbesluiten en de doorwerking van de dit jaar vastgestelde Zomernota. Vervolgens zijn in het kader van de totstandkoming van de begroting 2027 en meerjarenbegroting 2028 – 2030 diverse voorstellen en mutaties in beeld gebracht. Deze zijn onderverdeeld in mutaties bestaand beleid, meerjarig investeringsplan en nieuw beleid. Alle mutaties worden per programma weergegeven en toegelicht in de bijlage Mutaties in begroting 2027 t.o.v. begroting na wijziging 2026.
Gehanteerde uitgangspunten
Voor de begroting 2027 en de meerjarenramingen 2028-2030 zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd:
Ramingen 2027
Uitgangspunt voor het begrotingsjaar 2027 is dat alle ramingen zo reëel mogelijk geraamd worden. Hier is dus sprake van maatwerk. Ook bij ramingen met een autonoom (veelal niet beïnvloedbaar) karakter is het uitgangspunt zo reëel mogelijk te ramen. Als dit inzicht op het moment van ramen ontbreekt wordt in 2027 een indexatie van 2% toegepast. In de begroting 2026 was dit percentage voor het jaar 2027 ook vastgesteld op 2%.
Dit percentage is gebaseerd op de meest recente middellange termijnverkenning (MLT) van het Centraal Planbureau (CPB). Er wordt een inflatie verwacht (consumentenprijsindex, CPI) voor Nederland in de periode 2027 tot en met 2030 van 2,3%.
Ramingen 2028 en verder
Bij het samenstellen van de begroting 2027 is geïnventariseerd in hoeverre meerjarige ramingen moeten worden bijgesteld. Ook hierbij is het uitgangspunt zo reëel mogelijk te ramen. Als dit inzicht op het moment van ramen ontbreekt wordt in de jaren 2028 en verder een indexatie van 2% toegepast. In de begroting 2026 was dit percentage voor de jaren 2027 en verder ook vastgesteld op 2%.
Dit percentage is gebaseerd op de meest recente middellange termijnverkenning (MLT) van het Centraal Planbureau (CPB). Er wordt een inflatie verwacht (consumentenprijsindex, CPI) voor Nederland in de periode 2027 tot en met 2030 van 2,3%.
Nieuw beleid en nieuwe investeringen
Bij het opstellen van de begroting worden ook nieuwe beleidsinitiatieven en investeringen in beeld gebracht. Deze worden afzonderlijk weergegeven en daar waar nodig toegelicht.
Saldo onvoorzien
Het BBV schrijft voor dat de begroting een saldo onvoorzien bevat, maar schrijft geen berekeningswijze of verplichte omvang voor. Evenals in 2026 wordt bij het opstellen van de begroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 een saldo onvoorzien van € 50.000 gehanteerd.
Belastingen, rechten, heffingen en tarieven
Gemiddelde woonlasten
In onderstaand overzicht zijn de bedragen van de gemiddelde woonlasten van het jaar 2026 voor een woningeigenaar met een meerpersoonshuishouden van onze en omliggende gemeenten in beeld gebracht. Ook is het bedrag van de gemiddelde woonlasten van Nederland en de Provincie Noord-Holland in het overzicht opgenomen. (Bron COELO atlas bijlage 3 en interactieve kaart 28).
De gemeentelijke woonlasten bestaan voor bewoners die ook eigenaar zijn uit de afvalstoffenheffing, rioolheffing en OZB. Bij de berekening van de hoogte van de OZB-aanslag is uitgegaan van een voor elke gemeente geldende gemiddelde woningwaarde.
In de Atlas is ook een rangnummer woonlasten per gemeente opgenomen. De gemeente met de laagste woonlasten heeft rangnummer 1. De gemeente met de hoogste woonlasten heeft rangnummer 342. Onze gemeente heeft in 2026 rangnummer 110.
Jaar | 2026 |
|---|---|
Nederland | 1.095 |
Provincie Noord-Holland | 1.122 |
Gemeenten in regio | |
Landsmeer (ZW) | 1.579 |
Oostzaan (ZW) | 1.409 |
Wormerland (ZW) | 1.332 |
Waterland (ZW) | 1.215 |
Medemblik | 1.172 |
Edam-Volendam (ZW) | 1.146 |
Purmerend (ZW) | 1.089 |
Amsterdam | 1.063 |
Zaanstad (ZW) | 1.059 |
Hoorn | 1.044 |
Koggenland | 1.020 |
Gemiddelde van gemeenten in regio | 1.193 |
Rangnummer EV t.o.v. landelijk | 110 |
Onroerendezaakbelastingen (OZB)
In onderstaand overzicht zijn de bedragen van de gemiddelde OZB-aanslagen van onze en omliggende gemeenten voor de 2026 in beeld gebracht. Ook is het bedrag van de gemiddelde aanslagen van Nederland in het overzicht opgenomen. (Bron COELO atlas interactieve kaart 7). Vanuit het standpunt van de belastingbetaler is de gemiddelde aanslag een nuttige indicator. Dit is de hoogte van de aanslag bij een voor de gemeente geldende gemiddelde woningwaarde.
Vergeleken met het gemiddelde van Nederland is de gemiddelde aanslag OZB van onze gemeente € 44 lager. Daarbij moet nog de kanttekening gemaakt worden dat de gemeente Purmerend en Waterland de wegen nog niet heeft overgenomen van het HHNK. De gemiddelde OZB-aanslag van deze gemeenten zal na overname aanzienlijk stijgen.
Overzicht gemiddelde OZB aanslag op basis van gemiddelde woningwaarde
Jaar | 2026 |
|---|---|
Nederland | 470 |
Gemeenten in regio | |
Landsmeer (ZW) | 809 |
Wormerland (ZW) | 620 |
Oostzaan (ZW) | 559 |
Medemblik | 558 |
Waterland (ZW) | 531 |
Edam-Volendam (ZW) | 471 |
Koggenland | 467 |
Hoorn | 448 |
Purmerend (ZW) | 430 |
Amsterdam | 402 |
Zaanstad (ZW) | 367 |
Gemiddelde gemeenten in regio | 515 |
OZB-tarief
De opbrengst OZB stijgt in 2027 met 5%. Ook meerjarig is uitgegaan van een stijging van de opbrengst van 5%.
Om de stijgende lasten te dekken en meer inkomsten te genereren is er in de begroting 2026 (vorig jaar) voor gekozen om de opbrengst OZB met ingang van 2027 structureel te verhogen met 5%. Ook in de begroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 wordt uitgegaan van deze 5% structurele verhoging.
Afvalstoffenheffingen
Het tarief afvalstoffenheffing voor een meerpersoonshuishouden stijgt in 2027 met € 22 naar € 459. Dit is een stijging van 5%.
Gestreefd wordt naar 100% kostendekking. Bij de begroting 2026 was het dekkingspercentage 82%. Ook meerjarig wordt het tarief met 5% verhoogd (indexatie en toegroeien naar 100% kostendekking). Uiteraard voor zover de kostendekkendheid dit toelaat.
Reinigingsrechten
Voor de reinigingsrechten wordt in 2027 een stijging toegepast van 5%.
Gestreefd wordt naar 100% kostendekking. Bij de begroting 2026 was het dekkingspercentage 88%. Ook meerjarig wordt het tarief met 5% verhoogd (indexatie en toegroeien naar 100% kostendekking). Uiteraard voor zover de kostendekkendheid dit toelaat.
Rioolheffingen
Het tarief rioolheffing stijgt in 2027 met € 12 naar € 250. Dit is een stijging van 5%.
Gestreefd wordt naar 100% kostendekking. Bij de begroting 2026 was het dekkingspercentage 79%. Ook meerjarig wordt het tarief met 5% verhoogd (indexatie en toegroeien naar 100% kostendekking). Uiteraard voor zover de kostendekkendheid dit toelaat.
Toeristenbelastingen
Het tarief toeristenbelasting (anders dan een kampeerterrein) stijgt in 2027 met € 0,25 naar € 4,85. Dit is een stijging van 5%.
Het tarief voor 2028 stijgt eveneens met 5% (naar € 5,10). In 2029 en verder zal het tarief met jaarlijks 2% stijgen.
Dit in overeenstemming met de voorstellen zoals opgenomen in de Kadernota van 2025 en begroting 2026.
In omliggende gemeenten zijn de tarieven 2026:
Amsterdam | € 19,04 |
|---|---|
Landsmeer | € 10,66 |
Zaanstad | € 7,87 |
Oostzaan | € 5,00 |
Edam-Volendam | € 4,60 |
Wormerland | € 4,10 |
Waterland | € 3,65 |
Hoorn | € 3,60 |
Alkmaar | € 3,24 |
Enkhuizen | € 3,00 |
Purmerend | €2,85 |
Medemblik | € 2,40 |
Het landelijke gemiddelde tarief toeristenbelasting 2026 voor een hotelovernachting is € 4,70.
Toeristenbelasting kampeerterrein
Het tarief toeristenbelasting kampeerterrein voor 2027 is vastgesteld op € 2,50.
In 2028 en 2029 worden de tarieven toeristenbelasting kampeerterreinen met 20% verhoogd en in 2030 met 2%. Dit leidt tot tarieven van € 3.00 in 2028, € 3,60 in 2029 en € 3,65 in 2030.
In omliggende gemeenten zijn de tarieven 2026:
Amsterdam | € 7,34 |
|---|---|
Oostzaan | € 5,00 |
Landsmeer | € 4,11 |
Wormerland | € 4,10 |
Waterland | € 3,65 |
Enkhuizen | € 3,00 |
Purmerend | € 2,85 |
Hoorn | € 2,50 |
Medemblik | € 2,40 |
Edam-Volendam | € 2,10 |
Alkmaar | € 1,62 |
Het landelijke gemiddelde tarief toeristenbelasting 2026 kampeerterrein is € 2,44.
Watertoeristenbelasting
Het tarief watertoeristenbelasting is voor de jaren 2027 tot en met 2030 vastgesteld op € 3,40.
Reden hiervoor is dat het tarief voor watertoeristenbelasting in Edam-Volendam hoger is dan omliggende Markermeer/IJsselmeer gemeenten. Zie onderstaand overzicht. Om het verschil met de tarieven van omliggende gemeenten te verkleinen/niet te laten toenemen is ervoor gekozen om het tarief voor de watertoeristenbelasting niet verder te laten stijgen.
In omliggende Markermeer/IJsselmeer gemeenten zijn de tarieven voor de watertoeristenbelasting 2026:
Edam-Volendam | € 3,40 |
|---|---|
Gooise Meren | € 3,10 |
Enkhuizen | € 3,00 |
Hoorn | € 2,50 |
Waterland | € 2,40 |
Medemblik | € 1,35 |
Leges
Voor alle leges wordt voor 2026 en verder over het algemeen een indexatie toegepast van 2%. Uiteraard voor zover de kostendekkendheid en/of maximaal toelaatbaarheid van het tarief dit toelaat. Het betreft hier bijvoorbeeld de leges omgevingsvergunningen, reisdocumenten, rijbewijzen, parkeerontheffingen en burgerlijke stand. Als er op een onderdeel afgeweken wordt van dit uitgangspunt dan wordt dit apart toegelicht en ter besluitvorming voorgelegd.
Overige belastingen en rechten
Voor de precariobelasting, havengelden, marktgelden, grafrechten wordt voor 2026 en verder voor zover de kostendekkendheid dit toelaat, een indexatie toegepast van 2%. Voor het havengeld wordt, gelet op het afwijkende karakter, anders dan bij de rioolheffing en afvalstoffenheffing, een 100% dekking niet nagestreefd.
CAI
De Centrale Antenne Installatie (CAI) is vervangen door het nieuwe glasvezelnetwerk. De ramingen in de begroting 2027 en verder zijn hierop aangepast.
Tarieven verhuur/gebruik sport lokaliteiten
Bij het opstellen van de begroting 2027 en meerjarenraming 2028 en verder wordt uitgegaan van een stijging van de tarieven verhuur/gebruik sport lokaliteiten van jaarlijks 2%.
Renteomslag percentage
Uitgangspunt is dat de (verwachte) werkelijke rentelasten opgenomen worden in de begroting. In de begroting 2027 wordt evenals in 2026 uitgegaan van een rente omslagpercentage van 1%.
Investeringen
Investeringen kunnen onderverdeeld worden in:
- Investeringen voortvloeiende uit beheers- en onderhoudsplannen (nieuwe, uitbreidings- en vervangingsinvesteringen)
- Investeringen vastgesteld in eerdere begrotingen en aparte raadsbesluiten
- Investeringen voortvloeiend uit nieuw beleid 2027-2030
De investeringen vallend onder 1 en 2 zijn integraal opgenomen in de programma's. Nieuwe investeringen zijn afzonderlijk benoemd per programma.
Salariskosten
Voor indexatie van de salarislasten wordt uitgegaan van onderstaande percentages. Uitgangspunten bij de bepaling van deze percentages is de verwachte loonkostenontwikkeling binnen de cao's Rijk en Gemeenten vanaf 2026 en de
verwachte loon- en koopkrachtpolitiek, zoals die wordt afgestemd op de dan geldende actualiteit.
Vanuit die invalshoek worden voor de begrotingsjaren 2027 en meerjarenraming 2028-2030 de hieronder genoemde percentages gehanteerd.
Indexatie 2027
2,50% personele uitgaven ambtelijk personeel;
2,50% raadsleden, burgemeester en wethouders;
3,25% (onkostenvergoeding) raadsleden, burgemeester en wethouders;
2,50% uitgaven voormalig personeel;
2,00% pensioenen gewezen wethouders en overige betrekkingen.
Indexatie 2028-2030
2,5% personele uitgaven ambtelijk personeel;
2,50% raadsleden, burgemeester en wethouders;
2,50% (onkostenvergoeding) raadsleden, burgemeester en wethouders;
2,50% uitgaven voormalig personeel;
2,0% pensioenen gewezen wethouders en overige betrekkingen.
Huurcontracten
De ramingen van huren worden verhoogd conform gemaakte afspraken in de contracten.
Sociale uitkeringen
Voor sociale uitkeringen wordt het rijksbeleid gevolgd, aangevuld met financiële gevolgen uit eigen gemeentelijke verordeningen.
Bijstand en WMO / Jeugdzorg
De ramingen voor bijzondere bijstand en WMO/Jeugdzorg worden zoveel mogelijk realistisch begroot.
Subsidies
Met de vaststelling van de begroting is duidelijk hoeveel geld er definitief per beleidsveld beschikbaar is. De uitvoering van het subsidiebeleid gebeurt binnen de financiële kaders per sectoraal beleidsveld. Aan de ramingen van deze budgetten liggen de volgende uitgangspunten ten grondslag:
- De indexatie van de beschikbaar gestelde budgetten ter uitvoering van het subsidiebeleid is gebaseerd op de landelijke normen en richtlijnen.
- De verdeling van de subsidiebudgetten per beleidsveld gebeurt conform de bepalingen in de Algemene wet bestuursrecht, de Algemene subsidieverordening en de diverse subsidieregelingen.
- Om open bekostiging te voorkomen werken wij voor zover mogelijk met subsidieplafonds. De subsidieplafonds en de bijhorende verdeelcriteria worden conform de bepalingen in de desbetreffende subsidieregelingen vastgesteld en besteed.
Uitkering Gemeentefonds
De raming wordt gebaseerd op de mei-circulaire van het Rijk.
Aantal inwoners
Bij het opstellen van de ramingen is bij alle relevante inkomsten- en uitgavenramingen, uitgegaan van het onderstaande geschatte aantal inwoners.
Aantal inwoners | |
1-1-2026 | 37.137 |
|---|---|
1-1-2027 | 37.387 |
1-1-2028 | 37.580 |
1-1-2029 | 37.766 |
1-1-2030 | 37.924 |
Aantal woningen (verblijfsobjecten met woonfunctie)
Het aantal woningen waarmee in de begroting en meerjarenraming wordt gerekend is gebaseerd op het aantal verblijfsobjecten met woonfunctie. De gegevens worden gebaseerd op de aantallen uit de BAG-administratie. Deze gegevens worden vervolgens verhoogd/verlaagd op basis van de woningbouwplanning voor toekomstige jaren. Deze aantallen worden, daar waar dit van toepassing is, gebruikt voor de berekening van de belastingopbrengsten, legesopbrengsten en de berekening van diverse uitgaven- en inkomstenramingen.
Bij het opstellen van de ramingen en de aanlevering van informatie voor de begroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 word uitgegaan van de onderstaande aantallen.
Aantal woningen | |
1-1-2026 | 16.123 |
|---|---|
1-1-2027 | 16.284 |
1-1-2028 | 16.410 |
1-1-2029 | 16.590 |
1-1-2030 | 16.600 |
Informatieplicht
Conform de vastgestelde financiële verordening Edam-Volendam (artikel 8) zijn de volgende zaken opgenomen in de uitgangspunten van de begroting:
Burgemeester en wethouders beslissen niet over:
- De aan- en verkoop van goederen, werken en diensten groter dan € 250.000 per onderdeel met een totaal maximum van € 1.000.000 per jaar voor alle onderdelen bij elkaar, tenzij de raad al een exploitatie- of investeringsbudget beschikbaar heeft gesteld voor de hier genoemde onderdelen.
- Het verstrekken van leningen groter dan € 250.000 per te verstrekken lening met een totaal maximum van € 1.000.000 per jaar, tenzij de raad al een investeringsbudget beschikbaar heeft gesteld.
- Het verstrekken van waarborgen of garanties met een totaal maximum van € 1.000.000 per jaar, met uitzondering van waarborgen of garanties in het kader van de sociale woningbouw, vallende onder de stichting Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW). Daarvoor geldt een maximum bedrag van € 15.000.000 per aanvraag
- Het verstrekken van kapitaal aan instellingen en ondernemingen, tenzij de raad is geïnformeerd over het voornemen en hiertoe in de gelegenheid is gesteld zijn wensen en bedenkingen ter kennis van burgemeester en wethouders te brengen.
